Hoor wat klopt daar niet, kind’ren

Over enkelvoud, meervoud en incongruentie

1.   Wat klopt hier niet?

a)   Reclamebureau Being There werkt onder meer voor Unox, waar ze bijvoorbeeld de nieuwsjaarsduik voor bedachten.

b)   Stepstone is een vacaturebank; ze helpen bedrijven en werknemers om elkaar te vinden.

c)    De gemeente Leiden heeft een nieuwe campagne om de meeuwenoverlast tegen te gaan. Op 3 april startten ze met de nieuwe campagne ter promotie van de sterke gele vuilniszakken, met in de hoofdrol de drie brutale straatmeeuwen Bartje, Bertje en Brutus.

2.   Wat zou het dan moeten zijn?

a)   …, waar het bijvoorbeeld de nieuwjaarsduik voor bedacht.

b)   …; hij helpt bedrijven en werknemers om elkaar te vinden.

c)    …. Op 3 april startte zij met de nieuwe campagne…

3.   Hoezo dan?

‘Reclamebureau’, ‘vacaturebank’ en ‘gemeente’ zijn enkelvoud. Dat hoor je als je er een werkwoord achter zet: het reclamebureau springt, danst, lacht. Je hoort niet: springen, dansen, lachen. In het eerste deel van de drie zinnen hierboven doet de schrijver dat steeds goed: ‘Reclamebureau Being There werkt…’, ‘Stepstone is…’ en ‘De gemeente Leiden heeft…’.

In het tweede deel van de zinnen gaat het mis. Daar gaat het nog steeds over het reclamebureau, de vacaturebank en de gemeente, maar hier gebruikt de schrijver ineens een meervoud: ‘ze … bedachten’, ‘ze helpen’ en ‘startten ze’. We noemen dat incongruentie.

4.   Incongruwattes?

 Incongruentie. Dat wil zeggen dat onderwerp en persoonsvorm niet matchen qua hoeveelheid. Bijvoorbeeld ‘de auto (onderwerp = enkelvoud) rijden (persoonsvorm = meervoud)’ en ‘de auto’s (onderwerp = meervoud) rijdt (persoonsvorm = enkelvoud)’.

5.   Oké, maar waarom is het dan ‘het’ in zin a, ‘hij’ in zin b en ‘zij’ in zin c?

  • In zin a verwijs je met ‘het’ naar ‘het reclamebureau’. Als een woord onzijdig is (het-woorden), verwijs je met ‘het’ (of ‘dit’ of ‘dat’).
  • In zin b verwijs je met ‘hij’ naar ‘de vacaturebank’. Een de-woord kan mannelijk of vrouwelijk zijn. Als het mannelijk is, verwijs je met ‘hij’ (of ‘die’ of ‘deze’). Als het vrouwelijk is, verwijs je met ‘zij’ (of met ‘die’ of ‘deze’). Bij ‘vacaturebank’ mag je zelf kiezen of het mannelijk of vrouwelijk is. Hier is gekozen voor mannelijk.
  • In zin c verwijs je met ‘zij’ naar ‘de gemeente’. Een de-woord kan mannelijk of vrouwelijk zijn. Als het mannelijk is, verwijs je met ‘hij’ (of ‘die’ of ‘deze’). Als het vrouwelijk is, verwijs je met ‘zij’ (of met ‘die’ of ‘deze’). ‘De gemeente’ is vrouwelijk, dus verwijs je met ‘zij’.

6.   En hoe zit het dan met Hennes & Mauritz en de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI)?

  • Hier heb je te maken met eigennamen van een bedrijven, organisaties of instellingen. Grammaticaal zijn die namen meervoud (‘Hennes EN Mauritz’, ‘de Leidse OnderwijsinstellingEN’), maar ze voelen als enkelvoud.
  • Of je enkelvoud of meervoud in de persoonsvorm gebruikt, wisselt in de praktijk nogal eens. Ook hier kun je kijken wat je moet schrijven door er een werkwoord achter te zetten: Hennes & Mauritz danst, loopt, springt. Bij de Leidse Onderwijsinstellingen voelt dat een beetje vreemd: de Leidse Onderwijsinstellingen danst, loopt, springt… Toch mag het.
  • Vaak kun je deze namen afkorten (H&M en LOI). Je denkt dan aan het bedrijf als geheel. De meeste mensen geven dan de voorkeur aan een enkelvoudig werkwoord.
  • Twijfel je, kijk dan vooral op de site van het bedrijf. Daar lees je: “Hennes en Mauritz heeft aanzienlijke ervaring in de textielindustrie en uitgebreide kennis van welke materialen we op welke markten moeten kopen.” Ook vind je: “De LOI is marktleider op het gebied van flexibel thuisstuderen, biedt meer dan 900 opleidingen en verzorgt sinds kort ook een groot aantal klassikale opleidingen.”

7.   Meer lezen?

–       uitleg van de Taaladviesdienst

–       uitleg van schrijfwijzer.nl

–       uitleg uit het stijlboek van de nrc

 PS En het eeuwige vraagstuk van de NS?

Het Genootschap Onze Taal legt dat heel duidelijk uit: “Nederlandse Spoorwegen is een uitzondering: als deze naam voluit wordt geschreven, hebben veel mensen een voorkeur voor een meervoudig werkwoord: ‘De Nederlandse Spoorwegen hebben weleens te kampen met vertragingen.’ Bij NS wordt bij voorkeur een enkelvoud gebruikt: ‘NS zet bussen in.’”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *